Freely

Tuyển cộng tác viên
Chanel Freely Team
  • facebook
  • Humans of Hà Nội


Bàn về ý nghĩa của cái chết

Văn Hóa 2013-10-01 22:25:06 Đăng bởi T.C Theo: freely.vn
Là sự kết thúc vĩnh viễn, nhưng biết chấp nhận cái chết mang lại rất nhiều ý nghĩa cho cuộc sống.
Halloween là một trong những dịp hiếm hoi trong năm để con người suy nghĩ về cái chết. Bản thân cái chết và thế giới bên kia mang một ý nghĩa rất lớn và sâu sắc về cuộc sống, thế nhưng chẳng mấy ai nghĩ về nó thậm chí cả trong ngày lễ của cái chết vừa mới trôi qua.

Memento mori trong tiếng Latin dùng để chỉ "Sự ghi nhớ về cái chết ". Đây là một loại hình nghệ thuật biến đổi phong phú nhưng với một mục đích duy nhất: nhắc nhở mọi người về cái chết, rằng cuối cùng cuộc đời của bất cứ ai cũng kết thúc bằng cái chết. Cụm từ này có xuất hiện từ thời La Mã cổ đại, khi một vị tướng được tung hô khải hoàn trên những con phố, thì ngay đằng sau là những người nô lệ đứng đó với ý nghĩa để nhắc nhở vị tướng đó rằng: mặc dù ngày hôm nay ông ta đứng trên đỉnh vinh quang nhưng ngày ngày mai vẫn có thể sẽ ngã xuống hoặc bị hạ bệ. Ngay trong giây phút huy hoàng đó, bên tai vị tướng sẽ vẫn như luôn văng vẳng tiếng thì thầm của những kẻ bề tôi, rằng "Hãy quay lại nhìn phía sau ông đi! Ông cũng chỉ là một người đàn ông thôi! Rồi mai đây ông cũng không thoát khỏi bàn tay của Thần Chết đâu!"

Từ cách đây rất lâu, con người sống rất gần gũi với suy nghĩ về cái chết và coi nó là một phần trong cuộc sống thường ngày và chủ đề cái chết lại nở rộ trong nghệ thuật. Trong thời kỳ đầu của thế kỷ 20, cái chết là nguồn cảm hứng của rất nhiều họa sĩ và nhà điêu khắc, họ cho ra đời các tác phẩm nghệ thuật trong đó có hình sọ người, bộ xương hay những biểu tượng của cái chết khác với mục đích biến cái chết thành động lực để sống tốt hơn, có ý nghĩa hơn và có đạo đức hơn. Nhà thờ dùng nghệ thuật memento mori để khuyến khích người xem trầm tư về cái chết, đối chiếu với sự sống của mình để cống hiến nhiều hơn và sẵn sàng đến với Chúa. Trên ngôi mộ của những người Cơ-đốc giáo luôn có những họa tiết hình bộ xương người để nhắc nhở những người tới thăm hãy luôn thành thật với Chúa trước khi họ về với cát bụi.


Bàn về ý nghĩa của cái chết 1
Tranh của Juan de Valdés Leal, 1672

Bàn về ý nghĩa của cái chết 2
"Thánh Jerome" - Albrecht Dürer, 1521

Bàn về ý nghĩa của cái chết 3
Tranh minh họa của Bernhard Siegfried Albinus, 1749. 

Bàn về ý nghĩa của cái chết 4
Chân dung người đàn ông cầm hộp sọ

Bàn về ý nghĩa của cái chết 5
Tranh của Andreas Vesalius, 1543. Bức minh họa không tên này đóng vai trò quan trọng trong nghệ thuật memento mori với ý nghĩa bao trùm: cái chết nối tiếp cái chết

Danse Macabre, hay Điệu nhảy của cái chết là một nhánh của nghệ thuật Memento mori, vẽ những bộ xương người đi lại, nhảy múa và ca hát. Vua chúa, giáo hoàng, nông dân và trẻ em đều nhận được lời mời của những bộ xương vui nhộn này đến với điệu nhảy đi về thế giới bên kia. Danse Macabre bắt nguồn vào giai đoạn cuối thời kỳ Trung cổ, với ý nghĩa mong muốn con người có cái nhìn bình thản và tích cực về cái chết. 

Bàn về ý nghĩa của cái chết 6
"Điệu nhảy của cái chết" -  Michael Wolgemut, 1493

Bàn về ý nghĩa của cái chết 7
Kẻ giết người Thần Chết - Alfred Rethel, 1851

Bàn về ý nghĩa của cái chết 8
Bức minh họa khắc gỗ không rõ tác giả xuất hiện vào cuối thế kỷ 15 miêu tả cái chết hình dạng một bộ xương người sẽ tìm đến bất cứ ai từ Hoàng đế, vị Giáo hoàng và ngay cả trẻ con cũng không thoát khỏi cái chết.

Bàn về ý nghĩa của cái chết 9
Heidelberger Bilderkatechismus, 1455. Bức minh họa miêu tả một vị vua với vẻ mặt vui vẻ và hài lòng đang được dẫn đi bởi Thần Chết. Đây được coi là bức vẽ xuất hiện sớm nhất của nhánh Danse Macabre. 

Một nhánh khác được gọi là Vanitas, vẫn là về cái chết nhưng nhấn mạnh thêm ý nghĩa về tính phù du và tầm thường của vinh quang và sự thỏa mãn của con người. Những biểu trưng thường xuất hiện trong tranh vẽ của nhánh này là sọ người (thể hiện cái chết), bong bóng (tính ngắn ngủi và mong manh của sự sống và danh vọng); khói, đồng hồ cát và đồng hồ (mỗi phút giây trôi qua con người lại đến gần hơn với cái chết); hoa quả đang héo úa (tính phù du của đời sống tự nhiên); cuốn sách cũ nát hay bị xé rách (hiểu biết trần tục); lá bài (sự may rủi). Vanitas ra đời với mục đích dẫn dắt con người đến với đạo đức, nhắc nhở con người biết quý trọng sự sống và không lãng phí thời gian vào những điều phù phiếm, phi nghĩa.

Bàn về ý nghĩa của cái chết 10
Tranh của Jacob de Gheyn II, 1603

Bàn về ý nghĩa của cái chết 11
David Bailly và chân dung tự họa, 1651 (Chú ý những bong bóng trong tranh)

Bàn về ý nghĩa của cái chết 12
Tranh của Barthel Bruyn. Dòng chữ trong tranh có ý nghĩa là "Tất cả rồi sẽ về với hư không, cái chết là giới hạn sau cùng của mọi thứ" 

Con người hiện đại thì không mấy thoải mái khi nghĩ về sự chết chóc, thay vào đó lại có một niềm tin ngây thơ rằng mình sẽ trẻ mãi và các tai họa vẫn xảy ra thường ngày sẽ còn lâu nữa mới gõ cửa nhà mình. Nếu có thể sống đến già, thì trong những ngày cuối đời họ mới dần làm quen với ý nghĩa mình sắp lìa trần, khi ấy mới hồi tưởng về cuộc đời đã qua và bắt đầu hối tiếc về những gì mình không đạt được. Nếu cái chết đến đột ngột, con người lại chẳng kịp nhận ra ý nghĩa cuộc sống của mình. 

Không ai biết trước lúc nào Thần Chết sẽ ghé thăm mình, có thể vài chục năm nữa mà cũng có thể mai kia thôi. Cũng không ai chắc chắn sau cái chết có một cuộc sống khác nào ta chờ đón chúng ta hay không. Cuộc sống là phù du, nhưng đồng thời lại là vĩnh hằng, bởi bản chất cuộc sống là những giây phút ta đang sống - ngắn ngủi và không bao giờ quay trở lại. 


Bàn về ý nghĩa của cái chết 13
Cuộc đời giống như ván bài may rủi. Vận may tìm đến rồi lại ra đi, nhưng chúng ta vẫn phải trả phí và sau đó đối đầu với một sòng bạc khổng lồ trên bầu trời

Vậy thì, chúng ta nên học tập người xưa, đối diện với cái chết như một phần của sự sống. Không phải nghĩ đến cái chết là bi quan hay ủy mị, mà là sự dũng cảm chấp nhận một sự thật không thể trốn tránh, từ đó biết quý trọng những giờ khắc đang sống. Chấp nhận cái chết không phải là để lúc nào cũng chờ trực nó đến, mà là để biến nó thành động lực sống tốt hơn, có trách nhiệm và có ý nghĩa hơn. Biết rằng một mai mình sẽ chết không phải để gấp gáp hay tham sống hơn, mà là để biết yêu thương nhiều hơn, ước mơ nhiều hơn, bao dung và sống vì người khác nhiều hơn. Hay như một câu nói nổi tiếng: "Hãy mơ như bạn có thể sống mãi, hãy sống như ngày mai không còn được sống nữa!". 

T.C

...!

T.C